«Համշէն» Հայրենակցական Բարեգործական Հասարակական Կազմակերպութեան ամսաթերթ
Welcome to Dzayn Hamshenakan online
 
Խմբագիր
 
Սերգեյ Գագիկի Վարդանյան

Վարդանյան Սերգեյ Գագիկի (ծնվ. 9.նոյեմբերի.1952, Երևան), ազգագրագետ, բանահավաք, արձակագիր, հրապարակախոս: 1974 թ. ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը: Աշխատել է «Պիոներ կանչ», «Լույս Համշենի» թերթերի, «Պիոներ», «Սովետական արվեստ», «Մշակույթ» ամսագրերի խմբագրություններում, Գեղագիտական դաստիարակության հանրապետական կենտրոնում, Հայ ճարտարապետության թանգարան-ինստիտուտում: 1991-2002 թթ. եղել է ՀՀ կառավարությանն առընթեր կրոնի գործերի պետական խորհրդի փոխնախագահը, այժմ գիտաշխատող է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտում: Հայաստանի գրողների եւ ժուռնալիստների միությունների անդամ է: 1980թ. արժանացել է Հայաստանի ժուռնալիստների միության մրցանակին: 1978թ. «Պիոներ կանչ» թերթի, իսկ 1982թ. «Պիոներ» ամսագրի, «Հայրենիքի ձայն» և «Ավանգարդ» թերթերի միջոցով նախաձեռնել է պատանեկան բանահավաքչական շարժում, որին մասնակցել են Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի, Լեռնային Ղարաբաղի, Նախիջեւանի, Աբխազիայի եւ Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի հայկական դպրոցների աշակերտները: Նրանց հավաքած բանահյուսական նյութերով լույս է ընծայել «Հրեղեն ձին» (1981) եւ «Թագավորի երազները» (2003) ժողովածուները, որոնցից ընտրված հեքիաթները «Փրկված հեքիաթներ» վերնագրով լույս են տեսել Երեւանում անգլերեն («The salvaged tales», 2007) և գերմաներեն («Gerettete Marchen», 2009): Հայաստանի 12 մայրաքաղաքներին նվիրված նրա «Հայոց մայրաքաղաքները» գիրքը (1985) նոր նյութերով հարստացված «Հայաստանի մայրաքաղաքները» վերնագրով վերահրատարակվել է 1995թ. և արժանացել «Թեքեյան» մշակութային միության «Հայկաշեն Ուզունյան» մրցանակին: Գրքից որոշ հատվածներ լույս են տեսել նաեւ ֆրանսերեն, անգլերեն և ռուսերեն:

Նրա մանկական պատմվածքների «Արեւածաղիկը» գիրքը 1989թ. տպագրվել է Երեւանում, իսկ 1994թ. արևմտահայերենով` Ստամբուլում: Նրա պատմվածքները ընդգրկված են «Մայրենիի» 4-րդ և 5-րդ դասարանների դասագրքերում, բեմադրվել են Նյու Յորքի և Նյու Ջերսիի հայկական թատրոններում: Հայ ժողովրդի պատմության, մշակույթի, ազգագրության, բանահյուսության հարցեր արծարծող նրա հոդվածները թարգմանվել են անգլերեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն, ռուսերեն, սլովակերեն, թուրքերեն: Ս. Վարդանյանը դեռևս 1970-ական թթ-ից է զբաղվում ԽՍՀՄ-ում սփռված հայության ազգապահպանության հարցերով: Նա բազմիցս շրջագայել է Աբխազիայի, Ռուսաստանի Կրասնոդարի ու Ստավրոպոլի երկրամասերի, Ուկրաինայի, Ղրիմի հայաբնակ գյուղերով և քաղաքներով:

ԽՍՀՄ-ում սփռված հայության մասին նա բազմաթիվ հոդվածներ է գրել, որոնցում բարձրացված հարցերի մի մասը պետականորեն լուծում է ստացել. 1982 թ. «Գարուն» ամսագրում հրապարակված նրա «Համշենցիները` ծանոթ և անծանոթ» հոդվածը ՀԽՍՀ բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական կրթության, Ռուսաստանի և Վրաստանի համապատասխան նախարարություններում քննարկվելով, որոշվել է Կրասնոդարի երկրամասի, Ռոստովի մարզի և Աբխազիայի հայկական դպրոցների շրջանավարտներին Հայաստանի մանկավարժական բուհերում 1983 թ.-ից տարեկան 30-ից ավելի արտամրցութային տեղեր հատկացնել:

Ս. Վարդանյանը 1984թ. Ղազախստանում, Ուզբեկստանում և Ղրղզստանում հայտնաբերել է կրոնափոխ համշենահայերի բնակավայրեր, կազմակերպել փոխադարձ այցելություններ, իսկ վերջին տարիներս նա քանիցս եղել է Թուրքիայի Արդվինի նահանգի Խոփայի և Բորչկայի գավառներում, գտել 20-ից ավելի հայախոս գյուղեր: Նա ուսումնասիրություններ է կատարում նաև Ռիզեի և Էրզրումի նահանգների համշենցիների գյուղերում:

Թուրքիայի և Միջին Ասիայի կրոնափոխ համշենահայերի մասին նրա ուսում-նասիրությունները հրատարակվել են հայրենի եւ արտերկրի մամուլում, 1989թ. իր կազմած «Ձայն համշենական» ժողովածուի երրորդ հատորում, ինչպես նաև 2009թ. ԵրՊՀ հրատարակած նրա «Կրոնափոխ համշենահայերի բարբառը, բանա-հյուսությունը և երգարվեստը (նյութեր և ուսումնասիրություններ)» (428 էջ) գրքում:

Ս. Վարդանյանը 1992թ.-ից Հայաստանի «Համշեն» հայրենակցական-բարեգործական հ/կ փոխնախագահն է, 2004թ.-ից` նաև «Ձայն համշենական» ամսաթերթի հիմնադիր գլխ. խմբագիրը: Թերթի 1000 օրինակ տպաքանակը անվճար բաժանվում է հայրենիքում և սփյուռքում: Որպես խմբագիր` 2010թ. արժանացել է Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի, Ռուսաստանի հայերի միության, ՀՀ սփյուռքի նախարարության և Հայաստանի ժուռնալիստների միության բարձրագույն մրցանակին և Ռուսաստանի հայերի միության հիմնադրման 10-ամյակին նվիրված մեդալին:

Նա 2012 թ. արժանացել է նաև Երևանի քաղաքապետի Ոսկե մեդալին, ՀՀ մշակույթի նախարարության Ոսկե մեդալին, ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Վիլյամ Սարոյան» մեդալին և Հայաստանի Ֆրիտյոֆ Նանսեն հիմնադրամի «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» Ոսկե հուշամեդալին:

Ս. Վարդանյանի մասին տես նաև «Հայկական համառոտ հանրագիտարան», հ. 4, Երևան, 2003, էջ 621: «Ով ով է, հայեր, կենսագրական հանրագիտարան», հ. 2, Երևան, 2007, էջ 544: